E piki haere ana te tokomaha o ngā tāngata puta noa i te ao e whakawhiwhia ana ki te tātaritanga Autism Spectrum Disorder (ASD). Nā tēnei kua kīia e ētahi ko te autism tētahi "mate e tino rongonui ana", ā, i ētahi wā ka tukuna tēnei tātaritanga e ētahi tohunga i muri noa iho i te haurua hāora o te kōrero ki te tangata. Engari, he māmā noa iho rānei te mahi nei? Ā, he aha te rerekētanga i waenga i te ASD tūturu me te autitanga tuarua (secondary autism / secondary autistic features)?
I roto i āku tuhinga o mua kua kōrero kē au ko te tātaritanga o ngā mate kei roto i te autism spectrum he mahi whānui, he mahi matatini hoki. Ehara i te mea ko te whakaoti noa i ētahi whakamātautau hinengaro me te kōrero poto ki te tangata. Me whakakore hoki ngā mate neurological e whakaatu ana i ngā tohu ōrite, me mātaki i te tangata mō tētahi wā, me tautuhi hoki i ōna āhuatanga motuhake, me ētahi atu wāhanga o te aromatawai.
Ko tētahi wāhanga tino nui o te tātaritanga ko te rapu i ngā take e whakaatu ai te kiritaki, te tūroro rānei, i ngā tohu e rite ana ki te ASD. Mēnā he tino mate kei roto i te autism spectrum, ko te pūtake o aua tohu ko ngā āhuatanga motuhake o te mahi a te roro i te taha neurological. Ahakoa ka taea te whakaiti i ētahi o aua tohu mā te tautoko me te whakatikatika, kāore e taea te whakakore katoa. Kāore anō te tangata kia kitea he rongoā hei whakaora i te ASD. Mēnā ka kīia te autism he mate, he tika ake tēnei i ngā āhuatanga taumaha, arā, ina tino whakaiti te mate i te kounga o te oranga o te tangata.
I ētahi wā ka kitea he mate tūhonohono (comorbid disorder) tō te tangata. He kaupapa tēnei e tika ana kia whakamāramatia whānuitia i tētahi tuhinga motuhake. Hei whakamārama poto, ko te comorbidity te noho tahi o ngā mate e rua, neke atu rānei, i te tangata kotahi. Hei tauira, ka taea te noho tahi o te ASD me te ADHD, te ASD me te Bipolar Affective Disorder (BAD) rānei. E ai ki te mate matua, ka tino rerekē pea ngā tohu, ā, ka hanga i tētahi huinga tohu motuhake mō taua tangata. Ko tēnei momo huinga tohu e hiahia ana kia roa ake te mātakitaki, kia āta haere te tātaritanga, me te whakakore i ētahi atu mate pea.
I te wā o te tātaritanga ka taea hoki te whakatau kāore te ASD i te tino mate matua. Ko te nuinga o te wā e rua ngā tino take mō tēnei. Tuatahi, kei reira tētahi atu mate, tētahi atu raruraru hinengaro rānei, nāna i hua ai te autitanga tuarua. Hei tauira, ko te schizophrenia tētahi mate hinengaro e kitea nuitia ai ngā āhuatanga autitanga. I ēnei āhuatanga ka whakaarohia te autism hei tohu o tētahi atu mate, ehara i te mate motuhake. Tuarua, i ētahi āhuatanga o te hinengaro ka puta ngā āhuatanga autitanga nā ngā wharanga hinengaro (psychological trauma), nā ngā āhuatanga rānei o te tangata me tōna āhua taketake (temperament). Hei tauira, i te Narcissistic Personality Disorder (NPD) ka puta pea ētahi tohu e rite ana ki te autitanga nā ngā raruraru o te whakawhitiwhiti pāpori. Waihoki, ka taea e ngā tamariki nohinohi te whakaatu i ētahi tohu o te autitanga tuarua i muri i tētahi wharanga hinengaro, pērā i te tino mataku, i te taumahatanga nui rānei. Heoi anō, me mārama kāore tēnei e tohu ana he ASD tō te tamaiti. Ka taea te whakatika i te autitanga tuarua, ā, i ētahi wā ka tino ngaro katoa ngā tohu i muri i te whai psychotherapy tika, tae atu ki te whakamahinga o te Cognitive Behavioral Therapy (CBT).
Nā reira, ehara te autitanga tuarua i te autism tūturu, ahakoa e ai ki ngā kitenga ka kitea nuitia ake tēnei i te ASD tūturu. Ko te tino rerekētanga ko te mea, i te ASD tūturu, ko ngā āhuatanga neurological o te mahi a te roro te pūtake o ngā tohu, engari i te autitanga tuarua, ko ngā take hinengaro te tino pūtake. Ā, ahakoa kāore e taea te whakaora, te whakakore rānei i te ASD tūturu, ka taea te whakaiti, ā, i ētahi wā ka tino whakakore i te autitanga tuarua mā te whakamahi i te psychotherapy tika.